Dariusz Kasprzak
Wydawnictwo UNUM, Kraków 2008
Format 176×250, 330 stron, ISBN 978-83-89256-81-2
Cena 40 zł
Publikacja o. Dariusza Kasprzaka OFMCap jest poświęcona dwom duszpasterzom V wieku: św. Piotrowi Chryzologowi (ok. 380-ok. 450) i Salwianowi z Marsylii (ok. 390-po 470). Można by sądzić, że problematyka chrześcijan żyjących w V wieku w cesarstwie rzymskim jest dobrze znana. Pisano przecież wiele w literaturze naukowej o praktykach duszpasterskich tego wieku i tych autorów, jednak nie ma wyczerpującego studium opracowanego w ten sposób. […] Praca ta jest nader erudycyjna, w korpusie pracy znakomicie została przeprowadzona analiza pism omawianych autorów, w przypisach analizowany tekst. […] Układ pracy jest jasny, co rzuca się w oczy już przy spisie treści, a także stanowi ułatwienie dla czytelnika, bo staje się pomocne dla asymilacji bogactwa materiału […]. Rzetelnie potraktował autor stan badań. Uderza przejrzystość i jasność przekazu. Język pracy jest jasny i logiczny. Racjonalna treść jest komunikatywna. Autor swobodnie porusza się w źródłach i opracowaniach. Książka stanowi ważny wkład autora w rozwój badań naukowych odnoszących się do duszpasterstwa V wieku. Praca w pełni zasługuje na publikację. Stanowi bowiem opracowanie w pełni oryginalne i dojrzałe. Będzie dobrą lekturą dla teologów i humanistów, patrologów i duszpasterzy, literaturoznawców i historyków kultury (ks. prof. dr hab. Augustyn Eckmann, kierownik Katedry Literatury Wczesnochrześcijańskiej w Instytucie Filologii Klasycznej Wydziału Nauk Humanistycznych KUL).
Prezentując poszczególne zagadnienia, Dariusz Kasprzak nie stara się narzucać dzisiejszych pojęć, nie podchodzi do tekstów patrystycznych z gotowymi założeniami, ale dąży przede wszystkim do tego, aby jak najlepiej odczytać przesłanie obu autorów. Taka metoda stosowana jest konsekwentnie w całości rozprawy. Dlatego należy ją uznać za pracę badawczą, naukową w całym tego słowa znaczeniu. Zaletą pracy jest jej charakter źródłowy. Jest ona oparta na rzetelnej analizie tekstów i ich interpretacji zgodnie z metodami, jakimi posługuje się badacz piśmiennictwa wczesnochrześcijańskiego. Cały materiał źródłowy dobrany jest właściwie, jasno są określone ramy chronologiczne, właściwie postawione są pytania i problemy badawcze. Dobrze, że w przypisach podane są odnośne fragmenty pism w polskim przekładzie. […] Po przeczytaniu pracy należy stwierdzić, że autor opracował temat wyczerpująco i kompetentnie. Książka przygotowana jest też starannie. Całość jest zredagowana w sposób przystępny, a zarazem rzeczowy. Napisana jest na dobrym poziomie naukowym, zarówno pod względem merytorycznym, jak też warsztatowym. Będzie przydatna na polskim rynku wydawniczym, ważna w dziedzinie badań patrystycznych. Wiele bowiem wnosi dla poznania życia i myśli Kościoła V wieku (ks. dr hab. Józef Naumowicz, prof. UKSW, kierownik Katedry Historii Wczesnochrześcijańskiej Literatury Greckiej w Instytucie Nauk Historycznych Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych UKSW).
Spis treści
Wstęp
Część I Tło historyczne Kościoła zachodniego w V wieku
1. Kontekst historyczny Kościoła w V wieku w cesarstwie zachodniorzymskim
1.1. Zarys najważniejszych wydarzeń politycznych
1.2. Barbarzyńcy w cesarstwie zachodniorzymskim V wieku
1.3. Sytuacja społeczno-gospodarcza
1.4. Sytuacja Kościoła zachodniego w V wieku (chrystianizacja, kościół lokalny w Italii północnej i w Galii, herezje)
2. Wybrani duszpasterze V wieku: św. Piotr Chryzolog i Salwian z Marsylii
2.1. Postać biskupa: św. Piotr Chryzolog
2.1.1. Biografia św. Piotra Chryzologa
2.1.2. Dzieło literackie Chryzologa – Sermones
2.2. Postać kapłana: Salwian z Marsylii
2.2.1. Biografia Salwiana z Marsylii
2.2.2. Dzieło literackie Salwiana z Marsylii
2.3. Podsumowanie
Część II Porównanie wybranych zagadnień duszpasterskich w ujęciu św. Piotra Chryzologa i Salwiana z Marsylii
3. Obraz społeczności rzymskiej V wieku w aspekcie duszpasterskim
3.1. Różnice społeczne postrzegane jako zło
3.1.1. Ujęcie Piotra Chryzologa
3.1.2. Ujęcie Salwiana z Marsylii
3.2. Skutki różnic społecznych V wieku
3.2.1. Piotr Chryzolog
3.2.2. Salwian z Marsylii
3.3. Podsumowanie
4. Postrzeganie Kościoła w V wieku
4.1. Napominanie Kościoła w V wieku
4.1.1. Wady a wezwanie do powrotu do gorliwości – opis św. Piotra Chryzologa
4.1.2. „Zło omówić i opisać, wady rozpoznane odpokutować” – opis Salwiana
4.2. Kościół w świetle swego nauczania
4.2.1. Ideał pierwotnego Kościoła – opis Chryzologa
4.2.2. Ideał pierwotnego Kościoła – opis Salwiana
4.2.3. Ideał Kościoła w V wieku – komplementarna wizja Chryzologa i Salwiana
4.3. Charakterystyczne aspekty nauczania kościelnego w V wieku
4.3.1. Bóg
4.3.2. Eschatologia
4.3.3. Kobieta
4.4. Podsumowanie
5. Grzechy i cnoty chrześcijan V wieku
5.1. Grzech
5.1.1. Doczesna słabość człowieka
5.1.2. Nauka o grzechu człowieka
5.1.3. Grzechy szczegółowe – opis obu duszpasterzy
5.2. Cnoty
5.2.1. Cnoty w ogólności – wyłącznie nauka Chryzologa
5.2.2. Cnoty szczegółowe – dopełniająca się wizja duszpasterzy
5.3. Podsumowanie
6. Stosunek do dóbr materialnych
6.1. Prawo posiadania
6.1.1. Piotr Chryzolog
6.1.2. Salwian z Marsylii
6.2. Bogactwo
6.2.1. Bogactwo według św. Piotra Chryzologa
6.2.2. Bogactwo według Salwiana z Marsylii
6.3. Jałmużna
6.3.1. Piotr Chryzolog
6.3.2. Salwian z Marsylii
6.4. Podsumowanie
7. Nawrócenie i asceza
7.1. Nawracanie umysłu
7.1.1. Duchowość nawrócenia
7.1.2. Duchowość zadośćuczynienia
7.1.3. Godność człowieczeństwa
7.1.4. Salwian z Marsylii
7.1.5. Poznanie religijne. Wyłącznie opis Chryzologa
7.1.6. Postawa obowiązkowości. Wyłącznie opis Salwiana z Marsylii
7.2. Pokuta
7.2.1. Idea pokuty. Piotr Chryzolog
7.2.2. Idea pokuty. Salwian z Marsylii
7.3. Monastycyzm
7.3.1. Piotr Chryzolog
7.3.2. Salwian z Marsylii
7.4. Praktyki pobożnościowe
7.4.1. Piotr Chryzolog
7.4.2. Salwian z Marsylii. Prośba do Boga – zaufaniem Bogu
7.4.3. Duchowość zawierzenia i zasługiwania. Piotr Chryzolog
7.4.4. Salwian z Marsylii. Duchowość pozyskiwania nieba za pomocą świętości
7.5. Post – wyłącznie nauczanie Chryzologa
7.5.1. Kazania wzywające do postu
7.5.2. Post duchowy
7.5.3. Post łączony z miłosierdziem
7.5.4. Komplementarność praktyk wiary
7.5.5. Praktyka Wielkiego Postu
7.5.6. Post jako forma życia – przykład Jana Chrzciciela
7.5.7. Znaczenie postu
7.5.8. Pożytek z postu
7.5.9. Zagrożenia dla poszczącego
7.6. Podsumowanie
Zakończenie
Skróty
Bibliografia
Summary